थारु समुदायको पहिचानसहितको कला, संस्कृति तथा मौलिकताको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि कैलालीको जानकी गाउँपालिकाभित्र थारु होमस्टे सञ्चालन गर्न थालिएको छ । बढ्दै गएको आधुनिकताले नयाँ पुस्तामा पुरानो मौलिकता प्रती ध्यान जान छोडेपछि हराउँदै गएका पुराना कला र संस्कृतिलाई पुस्तान्तरण गर्नका लागि भए पनि होमस्टे सञ्चालनमा आउन थालेका हुन् ।
जानकी गाउँपालिका–६ मा जगतपुर होमस्टे सञ्चालनमा रहेको छ । त्यहाँ ७ वटा घरमा होमस्टे सञ्चालनमा रहेको होमस्टे व्यवस्थापन समितिकी अध्यक्ष धनकुमारी चौधरी बताउनुहुन्छ । उहाँका अनुसार महिनामा दुई सय जनासम्म पर्यटक होमस्टेमा पुग्छन् । “यहाँका होमस्टे सञ्चालकले झण्डै ६० प्रकारका थारु परिकार तयार गर्न सक्छन्”, उहाँ भन्नुहुन्छ, “होमस्टेमा आएका पाहुनाको स्वागतमा थारु पहिचान झल्काउने प्रस्तुतिहरु पनि हुन्छन् ।”
त्यहाँ हरेक प्रस्तुतिमा युवा पुस्तालाई जोड्न थालिएको छ । पुरानो पुस्ता र नयाँ पुस्तालाईसँगै राखेर प्रस्तुति दिँदा नयाँ पुस्तामा पुरानो संस्कृति हस्तान्तरण हुने विश्वास त्यहाँका नागरिकहरूको छ । त्यतिमात्र नभई नजिकै रहेको कर्णाली नदीसँगै जोडिएका सामुदायिक वनमा पर्यटकलाई सफारी गराउने योजना होमस्टे सञ्चालकहरुको छ ।
जानकी गाउँपालिका–५ अमौरीमा थारु होमस्टे सञ्चालनमा आएको छ । हराउँदै गएका थारु नाच, रैथाने उत्पादनलाई जोड दिँदै त्यसलाई आम्दानीको स्रोत बनाउने गरी होमस्टेको अवधारणा अगाडि बढाइएको अमौरी होमस्टे व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष तुलाराम चौधरी बताउनुहुन्छ ।
“थारु परिकार भन्ने बित्तिक्कै ढ्क्रिीलाई मात्रै बुझ्ने गरिन्छ । तर यहाँ सयौँ थारु परिकार बनाइन्छ”, उहाँ भन्नुहुन्छ, “आलुबाट मात्रै कैयौँ परिकार बनाउन सकिन्छ । विभिन्न परिकारको अर्गानिक स्वादमा थारु समुदायको रैथाने नाचबाट पर्यटकहरुलाई आकर्षण गर्न सकिन्छ ।”
चौधरीका अनुसार थारु समुदायका कैयौँ नाच लोप भइसकेका छन् । आजभोलि त्यहीँ झुम्रा, सखियालगायत सीमित नाच चलनमा रहे पनि पुराना हराउँदै गएका थारु संस्कृतिलाई जगेर्ना गर्दै नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने माध्यम नै होमस्टे भएको उहाँको भनाइ छ । होमस्टेले स्थानीयलाई रैथाने बालीप्रति आकर्षित बनाउँदै लगेको छ भने स्थानीयलाई रोजगारीसँग समेत जोड्न थालेको छ ।
जानकी गाउँपालिका–९ स्थित बक्लौवाको थारु वस्ती पनि थारु होमस्टेमा रुपान्तरण हुँदै गएको छ । त्यहाँका आठ घरमा होमस्टे सञ्चालन हुँदै आएका छन् । महिनामा झण्डै दुई सयभन्दा बढी पर्यटक होमस्टेमा आउने गरेका होमस्टे व्यवस्थापन समितिकी अध्यक्ष ऐमा चौधरीले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार त्यहाँ आउने पर्यटक विभिन्न थारु परिकार खान र सांस्कृतिक कार्यक्रमका साथ रमाउने गरेका छन् ।
“घरायसी वातावरण, अर्गानिक थारु परिकार, विभिन्न रैथाने लोकसंस्कृति, पर्यटकलाई गर्ने व्यवहार नै थारु होमस्टेको प्रमुख पहिचान हो”, उहाँ भन्नुहुन्छ, “त्यहीँ पहिचानलाई जगेर्ना गर्दै आयस्रोतको माध्यमको रुपमा होमस्टे सञ्चालन हुँदा घरमै रोजगारी सिर्जना भएको छ ।”
गाउँपालिकाले स्थानीय उत्पादनलाई विशेष महत्त्व दिँदै आएको छ । होमस्टे सञ्चालन र व्यवस्थापनका लागि होमस्टे सञ्चालकहरुलाई तालीमलगायतका सहयोग गर्दै आएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष गणेश चौधरीले बताउनुभयो ।
“हामीले सुरुआतदेखि नै हराउँदै गएको कला, संस्कृति, स्थानीय उत्पादनलाई जगेर्ना गर्नुपर्छ भनेर काम गर्दै आएका छौँ”, उहाँ भन्नुहुन्छ, “त्यसको प्रबद्र्धन गर्दै स्थानीयलाई रोजगारसँग जोड्न होमस्टेको अवधारणालाई जोड दिइएको हो ।” उहाँका अनुसार थारु समुदाय मात्रै नभई अन्य समुदायले पनि आफ्नो पहिचान र उत्पादनलाई झल्काउने गरी होमस्टे सञ्चालन गर्दा लोप हुँदै गएका पहिचान फर्किनेछन् । चालू आर्थिक वर्षमा मात्रै गाउँपालिकाले होमस्टे सञ्चालकहरुलाई थारु परिकार बनाउन र लोप भएका नाच सिकाउन तालिम सञ्चालन गरेको थियो ।
होमस्टे घरवास महासङ्घका महासचिव कृष्णलाल चौधरीका अनुसार देशभर सात हजारभन्दा बढी घरमा होमस्टे सञ्चालन हुँदै आएका छन् । उहाँले होमस्टेले समुदायको पहिचानसँगै पर्यटन प्रवर्द्धनमा ठूलो योगदान दिँदै आएको उल्लेख गर्दै राज्यबाट आवश्यक सहयोग र सहकार्यको अपेक्षा गर्नुभएको छ । स्वाद र आधुनिकतालाई हेरेर पुर्खाले स्थापना गरेको भान्सा बिगार्न नहुने उहाँको भनाइ छ ।
“होमस्टेमा हरेक कुरा फरक हुनुपर्छ । होमस्टेको भान्सा पूरा अर्गानिक हुनुपर्छ”, चौधरी भन्नुहुन्छ, “हामीले आएका पाहुनालाई बाहिरको भन्दा फरक सेवा दिन सकेनौँ भने हामी सफल हुन सक्दैनौँ ।” रासस
