पछिल्ला केही वर्षयता नेपाली चलचित्र उद्योगमा सामाजिक विषयवस्तुलाई केन्द्रमा राखेर चलचित्र बनाउने क्रम बढेको छ । दर्शक पनि केवल मनोरञ्जन मात्र होइन, समाजको यथार्थ बोल्ने र सोच्न बाध्य बनाउने चलचित्रतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन् । यही परिवेशमा निर्माण भएको ‘गौँथली’ एउटा यस्तो चलचित्र हो, जसले नेपाली समाजको पुरानो परिवेशलाई आधार बनाएर महिला शिक्षा, बालविवाह, पारिवारिक संरचना, सामाजिक विभेद र मानवीय सम्बन्धलाई पर्दामा उतारेको छ । यो चलचित्रले केवल एउटा महिलाको दुःखको कथा सुनाउँदैन, बरु परिस्थितिसँग संघर्ष गर्दै आफ्नो पहिचान बनाउने यात्रालाई पनि प्रस्तुत गर्छ ।
निर्देशक डा। कपिल रिजालले आफ्नो दोस्रो निर्देशकीय प्रयासमा यसपटक हल्का मनोरञ्जनभन्दा फरक बाटो रोजेका छन् । उनको पहिलो चलचित्र ‘ह्यारीकी प्यारी’ ले अपेक्षाअनुसार सफलता प्राप्त गर्न नसकेपछि उनले यसपटक भावनात्मक सामाजिक कथा रोजेका छन् । यो निर्णय सही थियो वा थिएन भन्ने मूल्याङ्कन दर्शकले गर्ने विषय हो । तर एउटा कुरा स्पष्ट देखिन्छ–यसपटक निर्देशकले कथाभित्र धेरै मेहनत गरेका छन् र मौलिकता प्रदर्शन गरेका छन् ।
‘गौँथली’को कथा आजको समयको होइन । यो त्यतिबेलाको कथा हो, जब गाउँघरमा छोरीको इच्छा भन्दा परिवारको निर्णय ठूलो मानिन्थ्यो । महिलाको पढाइलाई प्राथमिकता दिइँदैनथ्यो । बालविवाह सामान्यजस्तै थियो र बुहारीले घरको काम गर्नु नै उसको मुख्य जिम्मेवारी ठानिन्थ्यो। चलचित्रले यही सामाजिक परिवेशलाई आधार बनाएको छ ।
कथाकी मुख्य पात्र गौँथली पढाइमा अब्बल छिन्। उनको सपना अरू धेरै किशोरीजस्तै सामान्य छ—पढ्ने, एसएलसी पास गर्ने र आफ्नो भविष्य आफैं बनाउने । तर उनको सपना समाजले देखेको सपनासँग मेल खाँदैन । परिवारले आर्थिक अवस्था र सामाजिक प्रतिष्ठालाई आधार बनाएर उनको विवाह गरिदिन्छ । विवाहपछि उनले थाहा पाउँछिन् कि उनका श्रीमान् मानसिक रूपमा फरक क्षमता भएका व्यक्ति हुन्। यही बिन्दुबाट चलचित्रले नयाँ मोड लिन्छ ।
अहिलेका धेरै चलचित्र सुरुदेखि नै दर्शकलाई चकित पार्ने प्रयास गर्छन् । ‘गौँथली’ त्यस्तो चलचित्र होइन । यसले पात्रहरूलाई समय दिएर चिनाउँछ । उनीहरूको पारिवारिक अवस्था, गाउँको वातावरण, समाजको सोच र सम्बन्धलाई विस्तारै स्थापित गर्छ । त्यसैले सुरुका केही दृश्य केही दर्शकलाई सुस्त लाग्न सक्छन् । तर कथा अगाडि बढ्दै जाँदा दर्शक पात्रहरूसँग भावनात्मक रूपमा जोडिन थाल्छ ।
निर्देशकले कथालाई अनावश्यक रूपमा मोड्न खोजेका छैनन्। प्रत्येक घटनाको एउटा कारण छ र त्यसले अर्को घटनालाई जन्म दिन्छ । यही कारण कथाको प्रवाह धेरै ठाउँमा स्वाभाविक लाग्छ ।
चलचित्रको सबैभन्दा बलियो पक्ष भनेको ‘गौँथली’ र ‘ठूले’बीचको सम्बन्ध हो। सामान्य प्रेमकथामा जस्तो रोमान्टिक संवाद, नाचगान वा प्रेम प्रदर्शन यहाँ छैन । बरु सानो–सानो व्यवहारबाट प्रेम व्यक्त गरिएको छ ।
ठूले मानसिक रूपमा फरक क्षमता भएका पात्र हुन् । तर उनीभित्र स्वार्थ छैन, छल छैन र अधिकारको भावना पनि छैन । उनी केवल गौँथली खुसी भएको हेर्न चाहन्छन् । गौँथलीलाई पढ्न पठाउन बाख्रा चराइदिने, उनी रोएको देखेर आफैँ दुःखी हुने, उनको साथ नछोड्ने दृश्यहरूले दर्शकहरुलाई भावुक बनाउँछ । यी दृश्यहरूले दर्शकलाई सम्बन्धको वास्तविक अर्थ सम्झाउँछन् ।
चलचित्रले प्रेम भनेको केवल रोमान्स होइन, एकअर्काको सपना पूरा गर्न साथ दिनु पनि हो भन्ने सन्देश दिएको छ ।
‘गौँथली’ले उठाएको सबैभन्दा महत्वपूर्ण विषय शिक्षा हो । चलचित्रले महिलाको शिक्षालाई केवल विद्यालय जाने विषयका रूपमा प्रस्तुत गरेको छैन। बरु शिक्षालाई स्वतन्त्र सोच, आत्मनिर्भरता र आत्मसम्मानसँग जोडेको छ।
गौँथलीले पढाइ छोड्न चाहन्नन्। विवाहपछि पनि उनी आफ्नो सपना जीवित राख्न संघर्ष गर्छिन्। समाजले रोकेको छ, परिवारले रोकेको छ, सासूले प्रताडित गरेकी छन्। तर उनी हार मान्दिनन्। यही अठोट चलचित्रको सबैभन्दा प्रेरणादायी पक्ष हो।
आजको पुस्ताले यो कथालाई पुरानो समयको घटना ठान्न सक्छ । तर नेपालको धेरै ठाउँमा महिलाको शिक्षा, बालविवाह र लैङ्गिक विभेदका समस्या पूर्ण रूपमा अन्त्य भएका छैनन्। यही कारण चलचित्रको विषय अहिले पनि सान्दर्भिक देखिन्छ ।
सिम्रन खड्काले गौँथलीको भूमिकामा राम्रो अभिनय गरेकी छन् । यो चलचित्र धेरै हदसम्म उनकै काँधमा टिकेको छ । उनले किशोरीदेखि संघर्षशील महिलासम्मको यात्रालाई स्वाभाविक रूपमा प्रस्तुत गरेकी छन् । रोएका दृश्यमा मात्रै होइन, मौन बसेका दृश्यहरूमा पनि उनको अभिनय प्रभावकारी लाग्छ।
अरुण क्षेत्रीले ठूलेको भूमिकामा राम्रो मेहनत गरेका छन्। यस्तो पात्र निर्वाह गर्दा कि धेरै कम अभिनय हुन्छ, कि धेरै बढी। अरुणले अधिकांश दृश्यमा सन्तुलन कायम गरेका छन्। उनको बालसुलभ व्यवहार, गौँथलीप्रतिको निष्कपट माया र केही भावुक दृश्यहरू चलचित्रका स्मरणीय क्षण बनेका छन्।
यद्यपि, केही दृश्यमा उनको पात्रको निरन्तरता भने कमजोर देखिन्छ। सुरुमा अटिजमको प्रभाव स्पष्ट देखिए पनि बीचतिर उनी सामान्य व्यक्तिजस्तै देखिन्छन्। यसले पात्रको विश्वसनीयतामा केही असर पार्छ ।
लुनिभा तुलाधरले सासूको भूमिकामा प्रभावशाली अभिनय गरेकी छन्। उनले दर्शकलाई आफ्नो पात्रप्रति रिस उठाउने गरी अभिनय गरेकी छन्। तर पात्रलाई पूर्ण रूपमा कठोर बनाइएकाले वास्तविक जीवनभन्दा केही अतिरञ्जित लागेको अनुभूति हुन्छ। यदि उनको व्यवहारमा केही मानवीय पक्ष पनि देखाइएको भए पात्र अझ विश्वासिलो बन्न सक्थ्यो ।
मदनकृष्ण श्रेष्ठ, प्रकाश घिमिरे, रविन्द्र झा लगायतका कलाकारहरूले पनि आफ्नो भूमिकालाई न्याय गरेका छन् । चलचित्रको छायांकनले गाउँको परिवेशलाई राम्रोसँग प्रस्तुत गरेको छ । हरियाली, खेतबारी, पुराना घर, विद्यालय र गाउँको प्राकृतिक वातावरणले कथालाई जीवन्त बनाएको छ। कतिपय दृश्य निकै आकर्षक छन्।
यद्यपि, केही दृश्यमा प्रकाश व्यवस्थापन र रङ संयोजन अझ राम्रो हुन सक्थ्यो । केही फ्रेम अपेक्षाकृत धमिला देखिन्छन् । तर यसले चलचित्रको समग्र प्रभावलाई भने धेरै कमजोर बनाएको छैन ।
संगीत चलचित्रको अर्को सकारात्मक पक्ष हो । गीतहरू कथाको प्रवाहसँग मेल खान्छन्। पृष्ठभूमि संगीतले भावनात्मक दृश्यलाई थप प्रभावकारी बनाएको छ। विशेषगरी दुःख र आशाका दृश्यहरूमा संगीतले राम्रो साथ दिएको छ।
चलचित्र राम्रो हुँदाहुँदै पनि केही कमजोरीबाट मुक्त छैन। केही दृश्य आवश्यकता भन्दा लामो लाग्छन्। सुरुवात अझ कसिलो बनाउन सकिन्थ्यो।
कथामा केही घटनाहरू यथार्थभन्दा अलि टाढा लाग्छन्। घरपरिवारलाई थाहा नदिई लामो समयसम्म विद्यालय जानु वा अन्त्यतिरका केही उपलब्धिलाई धेरै नाटकीय रूपमा प्रस्तुत गर्नु सबै दर्शकलाई विश्वासिलो नलाग्न सक्छ ।
त्यस्तै, केही पात्रहरूको पृष्ठभूमि पनि विस्तारमा देखाइएको भए उनीहरूको व्यवहार बुझ्न अझ सहज हुने थियो।
‘गौँथली’ केवल एउटा महिलाको दुःखको कथा होइन । यो सपना देख्ने अधिकार, शिक्षा हासिल गर्ने संघर्ष, निष्कपट प्रेम र सामाजिक परिवर्तनको कथा हो । चलचित्रले दर्शकलाई रुवाउने प्रयास त गर्छ, तर त्यसको अन्त्य निराशामा होइन, आशामा गर्छ । यही पक्षले चलचित्रलाई फरक बनाएको छ।
यसमा केही कमजोरी छन् कतै पात्रमा, कतै पटकथामा, कतै दृश्य निर्माणमा । तर यी कमजोरीले चलचित्रको मुख्य उद्देश्यलाई ओझेलमा पार्दैनन् । कलाकारहरूको मेहनत, कथाको संवेदनशीलता र समाजलाई सोच्न बाध्य बनाउने विषयका कारण ‘गौँथली’ अर्थपूर्ण नेपाली चलचित्र बनेको छ ।
यदि तपाईं नेपाली समाजको पुरानो परिवेश, महिला संघर्ष र भावनात्मक पारिवारिक कथा मन पराउनुहुन्छ भने ‘गौँथली’ तपाईंका लागि राम्रो रोजाइ हुन सक्छ। यो चलचित्र हलबाट बाहिरिँदा केवल आँसु मात्र होइन, समाज परिवर्तनको आवश्यकता र आशाको अनुभूति पनि साथमा लिएर निस्कने अनुभव दिन्छ ।
