पौडी खेल्न पानी चाहिन्छ। तर, पारा पौडी खेलाडीका लागि पानीमा उत्रिनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। नियमित प्रशिक्षण, अपाङ्गमैत्री पूर्वाधार, दक्ष प्रशिक्षक, फिजियोथेरापी, पोषण, यातायात र आर्थिक सहयोग पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।
नेपालका पारा पौडी खेलाडी भने यिनै आधारभूत सुविधाको अभावबीच अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देशको झण्डा फहराउने सपना बोकेर अभ्यास गरिरहेका छन्। सीमित स्रोत, कठिन परिस्थिति र पर्याप्त पूर्वाधारको अभावलाई चुनौती दिँदै उनीहरू आगामी पारा एसियाली खेलकुदमा नयाँ इतिहास बनाउने तयारीमा छन्।
सन् २०१० देखि नेपाल पारा एसियाली खेलकुदमा सहभागी हुँदै आएको छ। तर, यस प्रतियोगितामा नेपालको उपलब्धि निकै सीमित छ। हालसम्म तेक्वान्दोकी पलेशा गोवर्धनले सन् २०२३ मा भएको १९औँ पारा एसियाली खेलकुदमा ५६ केजीमुनि तौल समूहमा जितेको कांस्य पदक नै नेपालको एक मात्र पदक हो।
अब भने नेपाली पारा पौडी टोली त्यस इतिहासमा नयाँ अध्याय थप्ने लक्ष्यसहित तयारीमा छ।
अभावबीच अभ्यासको निरन्तरता
पारा पौडी संघको आयोजनामा मुख्य प्रशिक्षक सुवास श्रेष्ठले चार खेलाडीलाई नियमित प्रशिक्षण दिइरहेका छन्। टोलीमा सृजना सार्की, जेनिशा कठायत, हर्कमान घर्ती र मेम्बर सिङ्गी स्याङ्बो छन्।
पछिल्लो पाँच–छ महिनादेखि खेलाडीहरूले नियमित प्रशिक्षण गरिरहेका छन्। प्रशिक्षक श्रेष्ठका अनुसार अभ्यासमा खेलाडीहरूको मेहनत राम्रो छ। तर, स्रोत र साधनको अभावले तयारीलाई अपेक्षित स्तरमा लैजान चुनौती थपेको छ।
प्रशिक्षणका लागि स्विमिङ पुलको व्यवस्थापन नै ठूलो चुनौती बन्ने गरेको थियो। रिफ्रेस रिक्रिएसन सेन्टरले स्विमिङ पुल र लेन सहुलियत दरमा उपलब्ध गराएपछि भने प्रशिक्षणमा केही सहजता आएको छ।
तर, प्रशिक्षणस्थलमा मात्र समस्या छैन। पारा खेलाडीलाई आवश्यक पर्ने फिजियोथेरापी, रिकभरी, ज्याकुजी, पोषण, यातायात तथा अन्य खेल सामग्रीको व्यवस्थापन पनि चुनौतीकै रूपमा रहेको छ।
प्रशिक्षक श्रेष्ठका लागि सबैभन्दा ठूलो चिन्ता भनेको सीमित स्रोतका बीच खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रतिस्पर्धाका लागि तयार पार्नु हो। उनीहरूमा प्रतिभा र मेहनत भए पनि पर्याप्त सुविधा नहुँदा क्षमताअनुसारको तयारी गर्न कठिन भइरहेको छ।
तर, यही कठिन परिस्थितिमा खेलाडीहरूको आत्मविश्वास र मेहनतले टोलीलाई अघि बढाइरहेको छ।
सृजनाका लागि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सपना
१९ वर्षीया सृजना सार्कीका लागि पौडी केवल खेल होइन, आफूलाई प्रमाणित गर्ने माध्यम पनि हो।
कर्णाली प्रदेशको जुम्लाकी सृजनाको जीवन तीन वर्षअघि अचानक बदलियो। माटो खन्ने क्रममा पहिरोरढिस्कोमा पुरिएपछि उनले अपाङ्गताको सामना गर्नुपर्यो। त्यसपछि उनको जीवनमा अनेक चुनौती थपिए। तर, उनले आफ्नो सपना त्यागिनन्।
हाल गोकर्णेश्वरमा बसेर स्नातक तहको अध्ययनको तयारी गरिरहेकी सृजना प्रशिक्षणका लागि नियमित रूपमा अभ्यासस्थल पुग्छिन्। कहिले ट्याक्सी त कहिले टेम्पो चढेर उनी प्रशिक्षणमा पुग्ने गर्छिन्।
पछिल्लो तीन महिनादेखि उनले पौडीमा विशेष मेहनत गरिरहेकी छन्। यो उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हुनेछ। पहिलोपटक नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पाउँदा उनी उत्साहित मात्र छैनन्, आफूले सकेसम्म राम्रो प्रदर्शन गरेर पदक जित्ने लक्ष्यमा पनि केन्द्रित छिन्।
उनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता आफैँमा ठूलो उपलब्धि हो। तर, उनी सहभागितामा मात्र सीमित हुन चाहन्नन्। पानीमा उत्रिँदा आफ्नो विगतका पीडा होइन, आफ्नो क्षमता देखाउने उनको चाहना छ।
हर्कमानः करेन्टले खोसेका हात, पौडीले दिएको पहिचान
बागलुङका २१ वर्षीय हर्कमान घर्तीको कथा पनि संघर्षबाटै बनेको छ।
११ वर्षअघि उनको गाउँमा पहिलोपटक बिजुली पुगेको थियो। त्यही क्रममा मेन इन्सुलेटर समात्दा उनलाई करेन्ट लाग्यो। दुर्घटनामा उनले दुवै हात गुमाए।
तर, शारीरिक क्षतिले उनको खेलप्रतिको इच्छाशक्ति रोक्न सकेन।
हर्कमान पछिल्लो छ वर्षदेखि घरेलु खेलकुदमा सक्रिय छन्। पौडीसँगै उनले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने लक्ष्य बनाएका छन्। एक वर्षअघि उनले जापानमा अन्तर्राष्ट्रिय एथलिट लाइसेन्ससमेत बनाएका थिए।
तर, प्रशिक्षणका क्रममा आवश्यक पर्ने ज्याकुजी, फिजियोथेरापी र रिकभरीका सुविधाको अभाव उनले अहिले पनि महसुस गरिरहेका छन्।
त्यसैले आगामी प्रतियोगितामा पदकको शतप्रतिशत ग्यारेन्टी गर्न नसकिने उनी बताउँछन्। तर, उनको सपना पदकमा मात्र सीमित छैन।
आगामी ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपमा सहभागी हुन आवश्यक समय तथा क्वालिफिकेसन पूरा गर्ने लक्ष्य उनले बनाएका छन्। त्यसका लागि अहिलेको प्रतियोगितालाई आफ्नो क्षमता परीक्षण गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिएका छन्।
दुवै हात गुमाएका हर्कमानका लागि पौडी केवल प्रतिस्पर्धा होइन, आफूलाई संसारसामु चिनाउने माध्यम बनेको छ।
जेनिशाको दोस्रो अवसर
सुदूरपश्चिमकी जेनिशा कठायतका लागि पौडी नयाँ यात्रा होइन। उनी विगत नौ वर्षदेखि पौडीमा सक्रिय छिन्।
कक्षा १० मा अध्ययन गरिरहँदा उनले आफ्नो खुट्टा गुमाइन्। त्यसपछि पनि उनले पौडीलाई छाडिनन्। बरु अप्ठ्यारोलाई चुनौती दिँदै यही खेललाई आफ्नो पहिचान बनाइन्।
जेनिशाले चीनमा भएको १९औँ एसियाली खेलकुदमा समेत नेपालको प्रतिनिधित्व गरिसकेकी छन्। त्यहाँ उनले आफूले अपेक्षा गरेअनुसारको प्रदर्शन गर्न सकिनन्।
त्यस अनुभवले भने उनको आत्मविश्वास घटाएन। बरु यसपटक अझ राम्रो तयारी गरेर मैदानमा उत्रिने संकल्प जन्मायो।
उच्च शिक्षालाई निरन्तरता दिँदै प्रशिक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिइरहेकी जेनिशा यसपटक आफ्नो पुरानो अनुभवलाई सुधारिएको प्रदर्शनमा बदल्न चाहन्छिन्।
उनको लक्ष्य पनि स्पष्ट छ—पदक जित्ने।
मेम्बर सिङ्गीः दुर्घटनाबाट पौडीको लेनसम्म
चार खेलाडीमध्ये मेम्बर सिङ्गी स्याङ्बोको कथा भने सडक दुर्घटनाबाट पौडीको लेनसम्म आइपुगेको यात्राको कथा हो।
१७ वर्षको उमेरमा चीनको रसुवागढी नाकानजिक भएको सडक दुर्घटनाले उनको जीवन बदलिदियो। नेपाली कन्टेनर गाडीमा हेल्परका रूपमा काम गर्दै गाडी चलाउन सिकिरहेका स्याङ्बो त्यतिबेला थप अनुभव लिन चीन पुगेका थिए।
नाकामा गाडीहरू पालैपालो आवतजावत गर्ने क्रममा उनी आफ्नो पालो कुर्दै बसेका थिए। त्यही बेला अचानक अर्को गाडी आएर उनलाई ठक्कर दियो। दुर्घटनामा उनले एउटा खुट्टा गुमाए।
दुर्घटनापछि जीवन सहज रहेन। तर, कृत्रिम खुट्टाको व्यवस्थापन गर्ने क्रममा उनको सम्पर्क पौडी खेलकुदसँग जोडियो।
सुरुमा पौडी खेल्ने उनको कुनै ठूलो योजना थिएन। अवसर पाएपछि ‘खेल्दिम् न त’ भन्ने भावनाले उनी पानीमा उत्रिए। तर, विस्तारै पौडी उनको जीवनकै महत्वपूर्ण हिस्सा बन्यो।
अहिले २६ वर्षका स्याङ्बो दैनिक प्रशिक्षण गरिरहेका छन्। करिब दुई महिनादेखि नियमित प्रशिक्षणमा रहेका उनी आफ्नो तयारी राम्रो भइरहेको बताउँछन्।
उनका लागि अब पौडी केवल समय बिताउने माध्यम होइन। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा पुगेपछि लक्ष्य पनि बदलिएको छ।
‘मेडल नै ल्याउने’ उनको स्पष्ट उद्देश्य हो।
पारा पौडीबाट यसपटक पदकको सम्भावना राम्रो रहेको उनको विश्वास छ। त्यसका लागि उनी निरन्तर मेहनत गरिरहेका छन्। प्रशिक्षण र दैनिक खर्च व्यवस्थापनमा सम्बन्धित संस्थाबाट सहयोग पाइरहेको भए पनि आवश्यक सबै सुविधा पर्याप्त छैनन्।
तर, स्याङ्बोको आत्मविश्वास भने बलियो छ।
चार खेलाडी, एउटै लक्ष्य
सृजनाका लागि यो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा हो। जेनिशा आफ्नो अघिल्लो अनुभव सुधार्न चाहन्छिन्। हर्कमानको नजर आगामी ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपको क्वालिफिकेसनमा छ। मेम्बर सिङ्गी भने पहिलो ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय अवसरमै पदक जित्ने लक्ष्यमा छन्।
उनीहरूका कथा फरक छन्। कसैले पहिरोमा अपाङ्गता बेहोरे, कसैले करेन्टबाट हात गुमाए, कसैले किशोरावस्थामै खुट्टा गुमाए। तर, उनीहरूलाई जोड्ने एउटा कुरा समान छ—खेलप्रतिको दृढ इच्छाशक्ति।
उनीहरूका अगाडि सुविधा अभावको ठूलो चुनौती छ। पर्याप्त बजेट छैन। अपाङ्गमैत्री खेल पूर्वाधार सीमित छन्। प्रशिक्षणका लागि आवश्यक फिजियोथेरापी, रिकभरी, उपकरण र पोषणको व्यवस्थापन सहज छैन। प्रशिक्षणस्थलसम्म पुग्नसमेत खेलाडीहरूले व्यक्तिगत संघर्ष गर्नुपर्छ।
तर, पानीमा उत्रिएपछि यी समस्या केही समयका लागि पछाडि छाडिन्छन्।
स्विमिङ पुलको लेनमा उनीहरू आफ्नो शारीरिक अवस्थाभन्दा आफ्नो क्षमता सम्झन्छन्। हरेक स्ट्रोकसँगै समय सुधार्ने प्रयास गर्छन्। हरेक अभ्याससँगै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा राम्रो प्रदर्शन गर्ने सपना बुन्छन्।
प्रशिक्षक श्रेष्ठको चुनौती
मुख्य प्रशिक्षक सुवास श्रेष्ठका लागि यी चार खेलाडी केवल खेलाडी मात्र होइनन्, सम्भावना बोकेका प्रतिभा हुन्।
उनीहरूको इच्छाशक्ति र मेहनत बलियो भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न नियमित र वैज्ञानिक प्रशिक्षण आवश्यक हुन्छ। त्यसका लागि पर्याप्त समय, सुविधा, उपकरण र आर्थिक स्रोत चाहिन्छ।
सीमित साधनका बीच खेलाडीलाई तयार पार्नु प्रशिक्षकका लागि चुनौती भए पनि उनीहरूमा रहेको सम्भावनाले उत्साहित बनाएको छ।
श्रेष्ठको प्रयास खेलाडीको कमजोरीभन्दा क्षमतालाई केन्द्रमा राखेर प्रशिक्षण दिनेमा छ। उपलब्ध स्रोतबाट अधिकतम उपयोग गर्दै खेलाडीहरूको समय, प्रविधि र प्रदर्शन सुधार्ने प्रयास भइरहेको छ।
तर, अन्तर्राष्ट्रिय पदकको लक्ष्य राख्ने हो भने प्रशिक्षणलाई अझ व्यवस्थित र दीर्घकालीन बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
पानीभित्रको सपना
नेपालको पारा खेलकुदले अझै धेरै बाटो तय गर्न बाँकी छ। एउटा पदकले मात्र इतिहास बदलिँदैन। त्यसका लागि निरन्तर लगानी, पूर्वाधार, प्रशिक्षण र खेलाडीको संरक्षण आवश्यक हुन्छ।
तर, अहिले चार खेलाडी पौडीको पानीमा आफ्नो भविष्य खोजिरहेका छन्।
सृजना पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा आफ्नो क्षमता देखाउन चाहन्छिन्। हर्कमान आफ्नो खेलयात्रालाई ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपसम्म पुर्याउने लक्ष्यमा छन्। जेनिशा अघिल्लो अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवलाई सुधारिएको प्रदर्शनमा बदल्न चाहन्छिन्। मेम्बर सिङ्गी भने दुर्घटनाले खोसेको एउटा खुट्टाको पीडालाई पदकको खुसीमा बदल्न चाहन्छन्।
उनीहरूलाई सबैभन्दा धेरै चाहिएको छ—अवसर।
किनकि उनीहरूसँग मेहनत गर्ने क्षमता छ, सपना छ र देशका लागि खेल्ने इच्छाशक्ति छ।
अब प्रश्न उनीहरूले कति मेहनत गर्छन् भन्ने मात्र होइन, उनीहरूको मेहनतलाई राज्य र खेलकुद क्षेत्रले कति साथ दिन्छ भन्ने पनि हो।
अभावबीच अभ्यास गरिरहेका यी चार खेलाडीको कथा यही सन्देश बोकेको छ—शरीरको सीमाले सपना रोक्दैन, तर सपनालाई अन्तर्राष्ट्रिय पदकमा बदल्न अवसर र उचित सहयोग भने आवश्यक हुन्छ।
