तौल घटाउने र स्वास्थ्य अवस्था सुधार गर्ने धेरै तरिका छन् । व्रतले शरीरलाई विषाक्त पदार्थबाट मुक्त गर्न र मेटाबोलिजम सुधार गर्न मद्दत गर्ने धेरै मानिसहरू सोच्छन् । तर यो सबैका लागि लाभदायक हुँदैन ।
उपवासले थाइराइड स्वास्थ्यलाई पनि असर गर्न सक्छ । थाइराइड ग्रन्थिले मेटाबोलिजम, ऊर्जा उत्पादन, र तापक्रम नियमन जस्ता धेरै महत्त्वपूर्ण कार्यहरू नियन्त्रण गर्दछ । जब शरीरले उपवासको समयमा पर्याप्त क्यालोरी प्राप्त गर्दैन, थाइराइड हार्मोनको उत्पादन र सक्रियता परिवर्तन हुन सक्छ ।
लामो समयसम्म क्यालोरीको अभाव वा उपवासले टी३ हार्मोनको स्तर घटाउन र मेटाबोलिजमलाई सुस्त बनाउन सक्छ भनेर केही अध्ययनहरूले बताएका छन् ।
के व्रतले थाइराइडको समस्या निम्त्याउन सक्छ ?
उपवासले प्रत्यक्ष रूपमा थाइराइड रोग निम्त्याउँदैन, तर लामो समयसम्म क्यालोरीको अभावले थाइराइड हार्मोनको स्तरलाई असर गर्न सक्छ । हाम्रो घाँटीमा रहेको पुतली आकारको ग्रन्थि, थाइराइड ग्रन्थिले मुख्यतया टी३ र टी४ हार्मोन उत्पादन गर्दछ । यी हार्मोनहरूले ऊर्जाको प्रयोग, मेटाबोलिजम, शरीरको तापक्रम, मुटुको धड्कन र अन्य कार्यहरू नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ ।
जब शरीरले पर्याप्त ऊर्जा वा क्यालोरी प्राप्त गर्दैन, यसले ऊर्जा भण्डारण गर्न यसको मेटाबोलिजमलाई सुस्त बनाउँछ । यो प्रतिक्रियाले टी३ र टी४ हार्मोनको उत्पादन घटाउन सक्छ, किनकि टी३ ले शरीरको ऊर्जा प्रयोगलाई नियमित गर्दछ । यसको अर्थ उपवासले सबैमा थाइराइड रोग निम्त्याउँछ भन्ने होइन । तर थाइराइड समस्या भएकाहरूमा यसको प्रभाव बढी स्पष्ट हुन सक्छ ।
उपवासले थाइराइड हर्मोनलाई कसरी असर गर्छ ?
ऊर्जाको उपलब्धताको आधारमा शरीरमा निरन्तर हार्मोनल परिवर्तनहरू हुन्छन् । जब लामो समयसम्म खाना उपलब्ध हुँदैन तब शरीर ‘बाँच्ने मोड’मा जान्छ, । उपवासको समयमा टी३ हर्मोनको स्तर घट्न सक्छ । यसबाहेक रिभर्स टी३ बढ्न पनि सक्छ । मेटाबोलिजमसुस्त हुन्छ, र शरीरले ऊर्जा बचत गर्ने प्रयास गर्दछ ।
उपवासले थाइराइडका लक्षणहरूलाई कसरी बिगार्न सक्छ ?
यदि कुनै व्यक्तिलाई पहिले नै हाइपोथायरायडिज्म छ भने, अत्यधिक वा अनुचित उपवासले केही लक्षणहरूलाई बढवा दिन सक्छ । जुन यस प्रकार छन्:
थकान र कमजोरी बढ्नु– थाइराइड हर्मोन पहिले नै कम छ भने व्रतले शरीरको ऊर्जा स्तर प्रभावित हुन्छ । लामो समयसम्म उपवास बस्नाले थकान र कमजोरी बढाउन सक्छ ।
जाडो लाग्नु– मेयोक्लिनिकका अनुसार, थाइराइड हर्मोनले शरीरको तापक्रमलाई नियमन गर्छ । टी३ को स्तर कम भएपछि व्यक्तिलाई चिसो महसुस हुन सक्छ ।
ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाई– मस्तिष्कलाई ग्लुकोजको निरन्तर आपूर्ति चाहिन्छ । लामो समयसम्म खानाको अभाव र हार्मोनल परिवर्तनले ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाई हुन सक्छ ।
तौल घट्ने गति रोकिन्छ– धेरै मानिसहरू तौल घटाउन उपवास बस्छन्, तर अत्यधिक क्यालोरी घटाउनाले मेटाबोलिजमलाई सुस्त गर्न सक्छ, जसले तौल घटाउन बाधा पुर्याउन सक्छ ।
के इन्टरमिटेन्ट फास्टिङ सधैँ हानिकारक हुन्छ ?
यसको जवाफ यही हो कि यो सबैको लागि हानिकारक छैन । नियन्त्रित इन्टरमिटेन्ट फास्टिङले मोटोपना, इन्सुलिन प्रतिरोध र सूजन कम गर्न मद्दत गर्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन् । यदि एक व्यक्तिले सन्तुलित आहार खान्छ र उपवास अवधि धेरै लामो राख्दैन भने, यो धेरै मानिसहरूको लागि सुरक्षित हुन सक्छ । यद्यपि, थाइराइड बिरामीहरूको लागि व्यक्तिगत चिकित्सा सल्लाह आवश्यक छ ।
उपवास बस्दा यी मान्छेले अपनाउनुपर्छ सावधानी
थाइराइड औषधि लिइरहेका थाइराइड बिरामीहरू ।
गर्भवती महिलाहरूले उपवास बस्नबाट बच्नुपर्छ ।
कम तौल भएका व्यक्तिहरूमा अत्यधिक क्यालोरी प्रतिबन्धले हार्मोनल असन्तुलन निम्त्याउन सक्छ ।
हाशिमोटोको थाइराइडाइटिस जस्ता अटोइम्यून थाइराइड रोग भएका बिरामीहरूले उपवासको अवधि र खानाको गुणस्तरमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।
उपवासले प्रत्यक्ष रूपमा थाइराइड रोग निम्त्याउँदैन, तर यसले थाइराइड हर्मोन गतिविधि र मेटाबोलिजमलाई असर गर्न सक्छ । लामो समयसम्म उपवासले केही लक्षणहरूलाई बढवा दिन सक्छ । खास गरी हाइपोथायरायडिज्म वा अन्य थाइराइड समस्या भएकाहरूमा यसले समस्या बढाउँछ । त्यसकारण, थाइराइडका बिरामीहरूले कुनै पनि प्रकारको उपवास सुरु गर्नु अघि डाक्टर वा एन्डोक्राइनोलॉजिस्टसँग परामर्श गर्नुपर्छ । सन्तुलित पोषण, उचित क्यालोरी सेवन, र उचित चिकित्सा मार्गदर्शनको साथ उपवास बढी सुरक्षित र प्रभावकारी हुन सक्छ । एजेन्सी
