मंसिर ४ गतेको निर्वाचनका लागि चितवनमा विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरु अहिले किसानको भोट फकाउन खेतबारीमा पुगेर मत मागिरहँदा किसानहरुले भने गत वर्षको सात करोड बढी क्षतिपूर्तिसम्म पाएका छैनन् ।
गत असोजमा चितवनमा आएको बेमौसमी वर्षाको कारण धानबालीमा क्षति भोगेका किसानले अझै राहत नपाएका हुन् ।
सत्तामा पुगेपछि उम्मेदवारले आफ्नो बाचा एजेण्डा, किसानको समस्या भुल्ने गरेको पीडित किसानहरुको गुनासो छ । मेघौलीका किसान हरि भुसालले भन्नुभयो, ‘ हामीले भोट दिएर जिताएका नेताहरुले सरकारको नेतृत्व गरे तर हामी समस्यामा पर्दा राहतको लागि पहलसम्म गरेनन् । अहिले फेरि हामीसँग भोट माग्न नेताहरुको लर्काे लाग्ने गरेको छ । धान काट्ने र थन्क्याउने बेलामा पनि उनीहरुकै गफ सुन्नु परेको छ ।’
चितवनका सात हजार ५९४ पीडित किसानको धान पाक्ने, काट्ने र भित्र्याउने समयमा आएको बाढीले खोला नजिकका खेती बगरमा परिणत गरिदिएको थियो । काटेका धान खोलाले बगाएको थियो । पाकेको धान डुबानमा परी खान नमिल्ने भएको थियो । गत वर्ष असोज ३१ गतेदेखि कात्तिक ५ गतेसम्म बेमौसमी बर्षा भएको थियो । देशको विभिन्न भागमा वर्षा हुँदा चितवन सहित देशका विभिन्न जिल्लाका किसानले क्षति बेहोर्नु परेको हो । सो समयमा क्षति भएका किसानलाई राहत उपलब्ध गराउन नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्ले सोही वर्ष मंसिर २ गते राहत उपलब्ध गराउने मापदण्ड तयार पारेको थियो । तर, चालु वर्षको कात्तिक महिना सकिन लाग्दासम्म किसानले राहत पाउन सकेका छैनन् ।
कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनले दिएको तथ्याङ्कअनुसार बेमौसमी वर्षाका कारण जिल्लाको खैरहनी नगरपालिकामा बढी क्षति पु¥याएको थियो । यहाँका खैरहनी नगरपालिकाका एक हजार ६६० जना कृषकको धानबालीमा क्षति पुगेको थियो । राहत स्वरुप उनीहरुले दुई करोड ३४ लाख ५८ हजार ८६ रुपैयाँ ६६ पैसा पाउनुपर्ने छ । यो रकम जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारीको संयोजकत्वमा बसेको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको बैठकले निर्धारण गरेको हो । यो क्षति असोजको भए पनि राहत रकम निर्धारणको लागि भने चैत ६ गते जिल्लामा बैठक बसेको थियो ।
रत्ननगर नगरपालिकाका एक हजार ९५२ जना कृषकको धानबालीमा क्षति पुगेका रत्ननगर नगरपालिकाको तथ्यांक छ । राहत स्वरुप उनीहरुले एक करोड १२ लाख ७७ हजार ६३३ रुपैयाँ ४० पैसा पाउनुपर्ने छ । भरतपुर महानगरपालिकाका एक हजार ६५२ जना किसानको धान खेतीमा क्षति भएको थियो । जस अनुसार यहाँका किसानले एक करोड ९९ लाख ७३ हजार ४५५ रुपैयाँ २६ पैसा पाउनुपर्ने छ ।
राप्ती नगरपालिका एक हजार ६७ जना किसानको धानबालीमा क्षतिपुगेको थियो । सो अनुसार एक करोड ४२ लाख १३ हजार ६४६ रुपैयाँ ७२ पैसा राहत रकम रहेको छ । माडी नगरपालिकाका ६५४ जना किसानको धानबालीमा क्षति पुगेको थियो । सो क्षतिको निर्धारित राहत रकम पाँच लाख ९१ हजार २७५ रुपैयाँ ४० पैसा छ । कालिका नगरपालिकाका ४४२ जना किसानको धानबालीमा क्षति पुगेको थियो । सो अनुसार २२ लाख २१ हजार १३५ रुपैयाँ ४८ पैसा त्यहाँका किसानले पाउनुपर्ने छ । यस्तै इच्छाकामना गाउँपालिकाका १६७ जना कृषकको धानबालीमा क्षतिपुगेको थियो । सो क्षतिको निर्धारित राहत रकम १८ लाख ४९ हजार ६११ रुपैयाँ छ ।
चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी अश्मान तामाङको अध्यक्षतामा गठन भएको विपद् व्यवस्थापन समितिले कूल राहत रकम सात करोड ८९ लाख ३८ हजार ४३ रुपैयाँ ९२ पैसा निर्धारण गरेको थियो । यस क्षतिको विवरण गृहमन्त्रालयमा पेस भए पनि अहिलेसम्म किसानको हातमा परेको छैन । यता प्रमुख जिल्ला अधिकारी तामाङ्ले भने गृहमन्त्रालयबाटनै राहत रकम नआएकाले किसानलाई दिन नसकिएको दाबी गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो,‘हामीले सबै प्रकृया पूरा गरेर गृहमन्त्रालयको विपद् तथा द्वन्द्व व्यवस्थापन महाशाखा पठाएका छौं । तर रकम पाएका छैनौं । त्यसकारण किसानले पाउनु भएको छैन ।’ सो समयमा जिल्लाका पालिकाहरुले समयमा चाडो सूचना संकलन गर्न नसक्दा राहतमा ढिला भएको उहाँको भनाइ छ । पालिकाहरुले चाडो सिफारिस गरेर पठाएको भए एक वर्ष भन्दा बढी अवधिसम्म किसानले कुर्नुपर्ने अवस्था नहुने बताउनुभयो ।
चितवनको कुलक्षेत्रफल दुई लाख २१ हजार ८०० हेक्टर रहेको छ । ३३ हजार ८३६ हेक्टर कूल खेतीयोग्य जमिन रहेको छ । जसमध्ये २२ हजार ९२७ हेक्टरमा धान खेती गरिन्छ । जसको दुई हजार ६७१ हेक्टरमा गत असोजमा आएको बेमौसमी वर्षा पछिको बाढीले क्षति पु¥याएको थियो ।
बेमौसमी बर्षाका कारण धानबालीमा क्षतिपुगेका किसानलाई राहतउपलब्ध गराउने मापदण्ड २०७८ अनुसूची १ दफा ३ को उपदफा २ र दफा ११ को खण्ड (ख) अनुसार धानबालीको पूर्ण रुपमा क्षति भएका साना किसानलाई उत्पादन लागतको ६५ प्रतिशत राहत उपलब्ध गराउने उल्लेख छ । यस्तै मध्यम किसानलाई ३० प्रतिशत, ठूला किसानलाई २० प्रतिशत राहत रकम रहेको छ । आंशिकरुपमा क्षति भएमा साना, मध्यम र ठूला किसानलाई २० प्रतिशत उत्पादन लागत उपलब्ध गराइने भनिएको थियो ।
चितवनमा अहिले चुनावको रौनक छ । पार्टीका उमेद्वार देखि स्वतन्त्रउम्मेदवारसम्म कृषिलाई प्रमुख एजेण्डा बनाएर घोषणापत्र सार्वजनिक गरिरहेका छन् । पुरानै एजेण्डा उत्पादन र उत्पादकत्व बृद्वि गर्न कृषिमा व्यवसायिकरण, आधुनिकीकरण र यान्त्रिकरणमा विशेष जोड दिइने, साना किसानलाई अनुदान र राहतको व्यवस्था गर्न पहल गरिने घोषणापत्रमा उल्लेख छ । मत माग्न उम्मेदवारहरु किसानको खेतबारीमा पुगेर धान काट्ने, बाध्नेसम्म गर्न थालेका छन् । तर, किसानलाई भने गत वर्षको राहतको आशाले झनै चिन्तित बनाएको छ ।
फोटो क्याप्सनः भरतपुरको २७ नम्बर वाडको नारायणी नदी नजिकमा बाढीले डुबाएको धान खेत ।
