धनुषा जिल्लाको जनकपुरधामस्थित जनकपुर चुरोट कारखाना लामो समयदेखि बन्द अवस्थामा रहे पनि यसको पुनः सञ्चालनबारे बहस चर्किएको छ। कुनै समय नेपालकै प्रमुख उद्योगमध्ये एक मानिएको यो कारखाना हजारौंलाई रोजगारी दिने र आन्तरिक उत्पादनमार्फत राजस्व संकलनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने संस्थाका रूपमा परिचित थियो।
सरकारी स्वामित्वमा रहेको उक्त कारखाना व्यवस्थापन कमजोरी, प्रविधिको अभाव, कच्चा पदार्थको आपूर्ति समस्या तथा नीतिगत अस्पष्टताका कारण क्रमशः कमजोर बन्दै गएर अन्ततः बन्द हुन पुगेको हो। बन्द भएपछि यहाँ कार्यरत कर्मचारीहरू विस्थापित भए भने स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत नकारात्मक असर परेको थियो।
हाल विभिन्न पक्षबाट कारखाना पुनः सञ्चालन गर्नुपर्ने माग उठिरहेको छ। उद्योग विज्ञहरूका अनुसार आधुनिक प्रविधि, पारदर्शी व्यवस्थापन र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा यसलाई पुनर्जीवित गर्न सकिने सम्भावना छ। तर अर्कोतर्फ स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्नेहरूले चुरोट उद्योग पुनः सञ्चालन गर्दा जनस्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्ने तर्क गरेका छन्।
सरकारले यस विषयमा स्पष्ट नीति बनाउँदै आर्थिक फाइदा र स्वास्थ्य प्रभावबीच सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ।
तस्बिर: प्रकाश चन्द तिमिल्सेना/ नेपाल फोटो लाइब्रेरी
