स्वास्थ्य

राति ओछ्यानमा पल्टिरहँदा पनि निद्रा लाग्दैन ? यस्ता हुन सक्छन् कारण

०
Banner

काठमाडौं, मंसिर १ –

राति थकित भएर ओछ्यानमा पुगे पनि लामो समयसम्म निद्रा नलाग्ने समस्या धेरै मानिसमा देखिन्छ । दिनभरको कामको थकानपछि शरीरलाई आरामको आवश्यकता भए पनि मनमा अनेक कुरा खेलिरहने, मोबाइल चलाउने वा विभिन्न चिन्ताले सताउने हुँदा निदाउन कठिन हुन सक्छ ।

निद्रा मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्तै आवश्यक प्रक्रिया हो । पर्याप्त र गुणस्तरीय निद्राले शरीरलाई आराम दिनुका साथै मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्न, स्मरणशक्ति बलियो बनाउन र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कायम राख्न सहयोग गर्छ । तर निद्रा नपुग्दा शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ ।

राति निद्रा नलाग्नुका कारण

राति निद्रा नलाग्नुको एउटा प्रमुख कारण तनाव र चिन्ता हो । कामको दबाब, पारिवारिक समस्या, आर्थिक चिन्ता तथा भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले मानिसको मन अशान्त बनाउँछ । यस्तो अवस्थामा ओछ्यानमा पुगेपछि पनि दिमागमा विभिन्न कुरा खेलिरहने भएकाले निदाउन कठिन हुन्छ ।

त्यस्तै, सुत्नुअघि मोबाइल, ट्याबलेट वा कम्प्युटर प्रयोग गर्ने बानीले पनि निद्रामा असर पार्न सक्छ । यी उपकरणको स्क्रिनबाट निस्कने नीलो प्रकाशले शरीरको प्राकृतिक निद्रा चक्र र मेलाटोनिन हर्मोनको उत्पादनमा असर पुर्‍याउन सक्छ । त्यसैले सुत्नुअघि लामो समयसम्म मोबाइल चलाउँदा निद्रा ढिलो लाग्न सक्छ ।

अनियमित सुत्ने र उठ्ने समय पनि निद्रा बिग्रनुको अर्को कारण हो । हरेक दिन फरक–फरक समयमा सुत्ने, राति अबेरसम्म जाग्राम बस्ने र बिहान ढिलो उठ्ने बानीले शरीरको जैविक घडी प्रभावित हुन सक्छ ।

यसैगरी, साँझपख चिया, कफी, इनर्जी ड्रिङ्कजस्ता क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ सेवन गर्दा पनि निद्रा प्रभावित हुन सक्छ । क्याफिनले मस्तिष्कलाई सक्रिय बनाइराख्ने भएकाले यसको प्रभाव केही घण्टासम्म रहन सक्छ ।

राति धेरै खाना खाने, सुत्नुअघि मदिरा सेवन गर्ने, शारीरिक गतिविधि कम गर्ने तथा दिनमा लामो समय सुत्ने बानीले पनि रातिको निद्रामा बाधा पुर्‍याउन सक्छ ।

निद्रा नपुग्दा स्वास्थ्यमा कस्तो असर पर्छ ?

नियमित रूपमा पर्याप्त निद्रा नपुग्दा दिनभर थकान महसुस हुने, टाउको दुख्ने, चिडचिडापन बढ्ने र काममा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुने समस्या देखिन सक्छ ।

लामो समयसम्म निद्राको समस्या रहिरहँदा स्मरणशक्ति, निर्णय क्षमता र मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पर्न सक्छ । पर्याप्त निद्रा नपुग्नु उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपना तथा मुटुसम्बन्धी समस्याको जोखिमसँग पनि जोडिएको छ ।

कसरी सुधार गर्ने निद्राको बानी ?

निद्राको गुणस्तर सुधार गर्न हरेक दिन एउटै समयमा सुत्ने र उठ्ने बानी बसाल्नुपर्छ । सुत्नुभन्दा कम्तीमा ३० देखि ६० मिनेटअघि मोबाइल तथा अन्य विद्युतीय उपकरण प्रयोग गर्न छाड्नु राम्रो हुन्छ ।

त्यस्तै, सुत्नुअघि चिया तथा कफी नपिउने, राति हल्का खाना खाने, नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने र सुत्ने कोठालाई शान्त, अँध्यारो तथा आरामदायी बनाउने गर्नुपर्छ ।

सुत्नुअघि पुस्तक पढ्ने, हल्का ध्यान गर्ने वा गहिरो श्वासप्रश्वासको अभ्यास गर्दा पनि मन शान्त बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ ।

निद्रा नलाग्ने समस्या कहिलेकाहीँ हुनु सामान्य हुन सक्छ । तर लामो समयसम्म समस्या दोहोरिरहने, दैनिक जीवनमा असर पर्ने वा पर्याप्त समय सुत्दा पनि थकान भइरहने भए चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ । निद्रासम्बन्धी समस्याको वास्तविक कारण पहिचान गरी आवश्यक उपचार गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

स्वस्थ शरीर र सक्रिय जीवनका लागि सन्तुलित खानपान र नियमित व्यायामसँगै पर्याप्त तथा गुणस्तरीय निद्रालाई पनि प्राथमिकता दिन आवश्यक छ ।

तपाइको प्रतिक्रिया दिनुहोस्

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

>