प्यास मेटाउने प्रयासमा चिसो पानीको पहिलो घुट्को लिनुको आनन्द बेग्लै हुन्छ।
घाममा हिँडेर फर्केपछि, कसरत सकेपछि वा लामो समयसम्म पानी नपिई बसेपछि एक गिलास चिसो पानीले सामान्यभन्दा धेरै स्फूर्ति दिन्छ।
तर, धेरै तिर्खा लाग्दा चिसो पानी किन धेरै मीठो र ताजा महसुस हुन्छ भन्ने कहिल्यै सोच्नुभएको छ ?
तिर्खा लाग्दा चिसो पानीले किन धेरै स्फूर्ति दिन्छ ?
धेरै तिर्खा लाग्दा चिसो पानी पिउँदा अत्यधिक स्फूर्ति महसुस हुनुको कारण केवल शरीरको तरल पदार्थको आवश्यकता पूरा हुनु मात्र होइन। यो शारीरिक सङ्केत, तापमानको अनुभूति र मस्तिष्कको प्रतिक्रियाको एक जटिल संयोजन हो।
पसिना आउनु, पिसाब हुनु वा पर्याप्त मात्रामा पानी नपिउनाले शरीरमा पानीको कमी हुन थाल्छ। यस्तो अवस्थामा विशेष रिसेप्टरहरूले रगतको एकाग्रता र तरल पदार्थको सन्तुलनमा आएको परिवर्तनलाई पहिचान गर्छन्।
यी सङ्केतहरूले मस्तिष्कको ‘हाइपोथ्यालेमस’ मा रहेको तिर्खाको केन्द्रलाई सक्रिय बनाउँछन्, जसले पानी पिउने इच्छा जगाउँछ। यस मोडमा पुगेपछि पानी पिउनु शरीरको जैविक प्राथमिकता बन्छ र मस्तिष्कले त्यो असहजता हटाउन मद्दत गर्ने जुनसुकै कुरामा बलियो प्रतिक्रिया दिन्छ।
हामीले कसरी पानी पिउने अनुभव गर्छौँ भन्ने कुरामा तापक्रम आफैँले प्रभाव पार्ने भएकाले चिसो पानीले यो अनुभवलाई अझ बढाउँछ। मुख र घाँटीमा तापक्रमप्रति संवेदनशील हुने स्नायुका छेउहरू हुन्छन्, जसले शीतलताप्रति प्रतिक्रिया जनाउँछन्। जब चिसो पानी मुख र घाँटी हुँदै जान्छ, यी रिसेप्टरहरूले चिसोपनको अनुभूति गराउँछन्, जसलाई मस्तिष्कले स्फूर्तिको रूपमा व्याख्या गर्छ।
विशेष गरी कसरत, घामको सम्पर्क वा लामो समयको शारीरिक गतिविधिपछि शरीर तातिएको अवस्थामा यो अनुभूतिले पानी पिउने कार्यलाई अझ बढी सन्तोषजनक बनाउँछ।
न्युरोलोजिकल कारण
यसमा एउटा महत्त्वपूर्ण न्युरोलोजिकल (स्नायुसम्बन्धी) पक्ष पनि जोडिएको छ। तिर्खाले मस्तिष्कमा प्रेरणा र पुरस्कारसँग सम्बन्धित मार्गहरूलाई सक्रिय बनाउँछ, जसले हामीलाई पानी खोज्न र पिउन प्रेरित गर्छ।
हामीले पानी पिउँदै गर्दा, सोसिएको पानीले शरीरमा पानीको कमी पूर्ण रूपमा पूर्ति गर्नुअघि नै मुख, घाँटी र पाचन प्रणालीका सङ्केतहरूले मस्तिष्कसँग सञ्चार गर्न थाल्छन्। यो द्रुत प्रतिक्रियाले तिर्खाको अनुभूतिलाई तुरुन्तै कम गर्न मद्दत गर्छ। चिसो पानीले यो तत्कालको राहतलाई अझ प्रष्ट बनाउँछ, जुन मानिसहरू धेरै तिर्खा लाग्दा चिसो पानी नै मन पराउनुको मुख्य कारण हो। एजेन्सी
