अमेरिका र इरानबिच लामो समयदेखि जारी युद्धका कारण विश्व बजारमा इन्धन आपूर्तिमा समस्या आएसँगै पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य आकासिएको छ ।
महँगो इन्धन र बढ्दो महँगीको विरोधमा विश्वका विभिन्न देशमा प्रदर्शन र हडताल हुन थालेका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य गत साता पुनः प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेपछि यसको प्रत्यक्ष असर उपभोक्तामाथि परेको छ । खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी आक्रमण, इरानी तेल ट्याङ्करमाथि भएका थप कारबाही तथा यमनमा पुनः चर्किएको द्वन्द्वले लाल सागर हुँदै हुने समुद्री व्यापारमा समेत जोखिम बढाएको छ ।
ऊर्जा सङ्कटको असर विशेषगरी कम आय भएका देशमा बढी परेको छ । इन्धन महँगिएपछि मानिसलाई सवारीसाधन चलाउन, काममा जान र व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन भएको छ । कतिपय देशमा अत्यावश्यक सेवासमेत महँगो इन्धनको दबाबमा परेका छन् ।
सिरियामा सडक अवरुद्ध गरेर प्रदर्शन
सिरियामा यसै हप्ता इन्धनको मूल्य तीव्र रूपमा बढेपछि विभिन्न स्थानमा प्रदर्शन भएका छन् । यी प्रदर्शनलाई राष्ट्रपति बसर अल–असदको शासन अन्त्य भएको दुई वर्षयताकै ठुलो प्रदर्शनका रूपमा लिइएको छ ।
सिरियाली सरकारले डिजेलको मूल्य प्रतिलिटर १७५ सिरियाली पाउन्ड(करिब १.४३ अमेरिकी डलर) पुर्याएको छ । यो अघिल्लो मूल्यभन्दा करिब ४० प्रतिशत बढी हो । पेट्रोलियम ग्यासको मूल्य पनि २५ प्रतिशतभन्दा बढी बढाइएको छ ।
विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य बढ्नु र देशको सबैभन्दा ठुलो बानियास रिफाइनरीमा भइरहेको मर्मतसम्भारका कारण आयातमा निर्भरता बढ्नु नै मूल्यवृद्धिको मुख्य कारण रहेको सरकारले जनाएको छ ।
प्रदर्शनकारीहरूले हासाका–देर एज–जोर राजमार्ग अवरुद्ध गर्दै टायर जलाएका थिए भने केही स्थानमा तेल बोकेका ट्याङ्करसमेत रोकेका थिए । सिरियामा बढ्दो इन्धन मूल्य, इन्धनको उपलब्धता, घट्दो क्रयशक्ति र कमजोर सार्वजनिक सेवाले लामो समयदेखि जनअसन्तुष्टि बढाइरहेको विश्लेषण गरिएको छ । पछिल्लो प्रदर्शनमा भने ऊर्जामन्त्रीलगायत सरकारी अधिकारीको राजीनामासमेत माग गर्न थालिएको छ ।
ग्वाटेमालामा सडक र राजमार्ग बन्द
मध्य अमेरिकी देश ग्वाटेमालामा पनि इन्धनको मूल्यवृद्धिविरुद्ध ट्रक चालक र अन्य समूहले राजमार्ग अवरुद्ध गरेका छन् । स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार राजधानी ग्वाटेमाला सिटीमा आदिवासी समूहले संसद् भवनतर्फ मार्च गर्दै इन्धनको मूल्य नियन्त्रण गर्न सरकारसँग माग गरेका थिए ।
विरोध बढेपछि ग्वाटेमालाको संसद्ले वर्षको अन्त्यसम्म इन्धनको मूल्यमा सीमा तोक्ने प्रस्तावमाथि काम गरिरहेको छ । प्रस्ताव पारित भई तोकिएको सीमाभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य माथि गएमा सरकारले इन्धन आयातकर्तालाई अनुदान दिने व्यवस्था हुन सक्नेछ ।
पोर्चुगलमा व्यवसायी र श्रमिक सडकमा
युरोपेली देश पोर्चुगलमा पनि महँगो इन्धन र बढ्दो मूल्यवृद्धिको विरोधमा प्रदर्शन भएको छ । शनिबार तटीय सहर एस्पिन्होमा करिब ८० जना व्यवसायी र श्रमिकले प्रदर्शन गरेका थिए । उनीहरूले सरकारलाई इन्धनको मूल्य नियन्त्रण गर्न तथा बढ्दो जीवनयापन खर्चबाट नागरिकलाई राहत दिन दबाब दिएका छन् ।
प्रदर्शनकारी प्रधानमन्त्री लुइस मोन्टेनेग्रोको एस्पिन्होस्थित निवाससम्म पुगेका थिए । पोर्चुगलमा वारुण नियन्त्रक संस्थाहरूले पनि महँगो इन्धनका कारण स्वयंसेवी दमकल सेवामाथि आर्थिक भार बढेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । अवस्था जटिल बन्दै गएपछि सरकारले मालवाहक यातायात, ट्याक्सी चालक, अग्नि सेवा तथा सामाजिक क्षेत्रलाई सहयोग गर्ने नयाँ प्याकेज घोषणा गरेको छ ।
फ्रान्सको दक्षिणी तटीय सहर फोस–सुर–मेरमा करिब ५० जना माछा व्यवसायीले मङ्गलबार प्रमुख इन्धन डिपो अवरुद्ध गरेका छन् । उनीहरूले बढ्दो इन्धन मूल्यसहित माछा व्यवसायमा बढिरहेको लागत र आम्दानीमाथिको दबाबको विरोध गरेका हुन् । प्रदर्शनका क्रममा केही समय प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच झडपसमेत भएको थियो ।
सहरका मेयर फिलिप मौरिजोले भने, ‘माछा व्यवसाय गम्भीर सङ्कटमा छ, सरकारले तत्काल कदम चाल्नुपर्छ ।’ बढ्दो लागत, इन्धनको मूल्य, व्यवसायमाथिका विभिन्न प्रतिबन्ध र अपर्याप्त आम्दानीले व्यवसायीलाई कठिन अवस्थामा पुर्याएको उनको भनाइ छ ।
फिलिपिन्समा यातायात मजदुरको हडताल
फिलिपिन्समा यातायात मजदुरको सङ्गठन मानीबेलाले सोमबार इन्धनको मूल्यवृद्धिविरुद्ध हडताल गरेको छ । उनीहरूले सरकारसँग इन्धनमा अनुदान दिन तथा पेट्रोलियम पदार्थमा लगाइएको कर हटाउन माग गरेका छन् ।
त्यहाँ पेट्रोलियम कम्पनीहरूले फेरि इन्धनको मूल्य बढाएका छन् । मङ्गलबारदेखि पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर ५.६८ पेसोले बढाइएको छ भने डिजेल र मट्टितेलको मूल्यसमेत उकालो लागेको छ ।
फिलिपिन्सका ऊर्जामन्त्री शेरोन एस गारिनले भनिन्, ‘इन्धनको मूल्यमा हुने प्रत्येक वृद्धिले सवारीसाधनमा इन्धन भर्ने खर्च मात्र नभई परिवारको दैनिक बजेट, चालकको आम्दानी र व्यवसाय सञ्चालन खर्चसमेत प्रभावित हुन्छ ।’ हाल सरकारले पेट्रोलियम पदार्थमा लाग्ने अन्तःशुल्क घटाउने सम्भावनाका लागि प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।
फिलिपिन्समा इन्धनको मूल्यवृद्धिको समस्या केही महिनादेखि कायम छ । मार्चमा मूल्यवृद्धि तीव्र भएपछि मनिलामा मानिसहरूले राष्ट्रपतिको कार्यालयतर्फ मार्च गर्दै विरोध गरेका थिए । विद्यार्थी सङ्गठनहरूलेसमेत इन्धन मूल्यसँगै समग्र जीवनयापन खर्च बढेको भन्दै विभिन्न चरणमा प्रदर्शन गर्दै आएका छन् ।
युद्धको प्रभाव विश्वव्यापी बन्दै
अमेरिका–इरान युद्धको प्रत्यक्ष असर युद्ध क्षेत्रमा मात्र सीमित नरही विश्व ऊर्जा बजारमा फैलिएको पछिल्ला घटनाक्रमले देखाएका छन् । तेल आपूर्तिमा अवरोधको सम्भावना बढ्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य चर्किएको छ । त्यसको प्रभाव यातायात, कृषि, उद्योग, व्यापार र घरपरिवारको दैनिक खर्चसम्म पुगेको छ ।
विशेषगरी तेल आयातमा निर्भर मुलुकहरूका लागि महँगो इन्धनले व्यापार घाटा र सरकारी खर्चमा थप दबाब पार्न सक्छ । उपभोक्ताले महँगो पेट्रोल र डिजेल मात्र होइन, इन्धनको लागत बढेका कारण खाद्यान्न तथा अन्य वस्तु र सेवाको मूल्यसमेत बढेको महसुस गरिरहेका छन् ।
यसरी अमेरिका–इरान द्वन्द्व र त्यससँग जोडिएको ऊर्जा आपूर्ति सङ्कटले विश्वका विभिन्न देशमा आर्थिक दबाब बढाउँदै लगेको छ । सिरियादेखि ग्वाटेमाला, पोर्चुगल, फ्रान्स र फिलिपिन्ससम्म देखिएका प्रदर्शनले महँगो इन्धन अहिले केवल ऊर्जा बजारको विषय मात्र नभई आम नागरिकको दैनिक जीवन र सरकारमाथिको आर्थिक दबाबसँग प्रत्यक्ष जोडिएको प्रस्ट पारेको छ । एजेन्सी
